Erronkari 30 segundotan
214 biztanle (INE 2024), Iruñetik 90 bat km-ra. Erronkariko ibarreko zazpi udalerrietako bat da (Burgi, Garde, Izaba, Urzainki, Uztarroze eta Bidankozerekin batera). 720 m-ko altuera; inguruko mendiek 2.000 m gainditzen dituzte.
Historia apur bat
732: tradizioaren arabera, bertakoek Abd al-Rahmanen tropak garaitu zituzten Olasteko guduan; garaipen hori ibarreko udalerrien armarrietan ageri da.
1375: Ansón emandako arbitraje-epai batek Hiru Behien Zergaren (Tributo de las Tres Vacas) arauak finkatu zituen, baina zeremonia askoz zaharragoa da: urtero, uztailaren 13an, Baretos ibarreko (Biarno) biztanleek hiru behi ematen dizkiete Erronkarikoei mugan, Ernaz lepoan, San Martin Harri zaharraren ondoan (1858an mugarri batek ordezkatu zuen harria). Zerga bat baino gehiago, berdinen arteko itun bat da, larreei eta urari buruzkoa.
Larreak: ibarrak, beste batzuekin batera, bazka-eskubideak kudeatzen ditu Errege Bardean. Ibarraren gai komunak Erronkariko Ibarreko Batzarrak (Junta del Valle del Roncal, 21 kide) kudeatzen ditu.
1991: Fidela Bernat hil zen, erronkarieraren (Erronkariko euskalkiaren) azken hiztun natiboa. Gaur egun, biztanleen %20k baino gutxiagok egiten du euskaraz, batez ere ikasitako hizkuntza gisa.
Zer ikusi
Erronkariko herria
Kale aldapatsuak, armarridun etxe barrokoak (Gambra etxea, 1739; López etxea, 1777). XVI. mendeko San Esteban eliza, estilo gotiko-errenazentistakoa.
Julián Gayarre
1844an Erronkarin jaioa, Julián Gayarre XIX. mendeko tenorrik ospetsuenetako bat izan zen. Haren jaiotetxea, berak handitu zuena, etxe-museo bihurtu zen 1990ean —haren heriotzaren mendeurrenean—, objektu eta dokumentu ugarirekin; urte osoan dago zabalik. Herrian dago, halaber, haren mausoleoa, Mariano Benlliurek zizelkatua.
Naturaren interpretazio-zentroa
Hiru solairutan (maketak, jolas interaktiboak, artzain baten hologramaa): gizakia eta ibarreko baliabideak, eta Larra-Belagoako natura-erreserba. Urte osoan zabalik.
Erronkariko gazta
Erronkariko gazta, jatorri-deitura babestua (JDB) — latxa eta rasa arrazetako ardien esne gordinarekin egina, gutxienez 4 hilabetez ondua, ibarreko zazpi udalerrietan ekoiztua. Jatorri-deitura lortu zuen lehen gazta espainiarra da (1981).
Izaba eta Uztarroze
Ibarreko ondoko herriak, Erronkari bezain zainduak.
Belagoa ibarra
Paisaia karstikoak dituen glaziar-ibarra, Erronkariko ibarraren iparraldean. Iraupen-eskia neguan, eta bidezidor seinaleztatuak urteko gainerako garaian. Erronkariko ibarreko punturik garaiena Hiru Erregeen Mahaia da (2.424 m); gailurrean, San Frantzisko Xabierkoaren estatua bat dago.
Tokiko jakiak
- Erronkariko gazta, JDB — izarra
- Artzain-migak — artzainen platera
- Arkume-gisatua
Nola iritsi
- Autoz: Iruñetik joateko modurik erosoena
Asteburuko ibilbide ideala
Larunbata
- Goizean: Erronkariko herria, eliza, Julián Gayarre etxe-museoa
- Arratsaldean: Izaba eta Uztarroze (ondoko herriak)
Igandea
- Egun osoan: mendi-ibilaldia Belagoa ibarrean
Nire argazki gogokoena
Ardiak Erronkariko larre batean uztailean, mendiak atzealdean. Edo Erronkariko herria elurpean.
Iturriak
- Visit Navarra (Nafarroako turismo bulegoa) — Julián Gayarre etxe-museoa (ingelesez), Erronkariko naturaren interpretazio-zentroa (ingelesez)
- Wikipedia (gaztelaniaz): Erronkari (biztanleria: INE 2024), Erronkariko ibarra, Erronkariko gazta, Hiru Behien Zerga
Ongi jin Erronkarira!