Euskal Herriko santutegiak: Loiola, Arantzazu, Xabier, Leire, Eunate eta Orreaga

Ez duzu erromes izan beharrik leku hauek hunki zaitzaten. Mendi, haran eta Donejakue bideen artean, hona hemen sei santutegi, Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) eta Nafarroako historia erlijiosoa eta artistikoa kontatzen dutenak.

Loiola (Azpeitia, Gipuzkoa)

Azpeitiko Loiola auzoan, Urola ibaiaren ertzean, multzo barroko erraldoi bat eraiki zen Loiolako San Inazioren jaiotetxe-dorrearen inguruan. San Inazio (1491n jaioa) Jesusen Lagundiaren sortzailea izan zen. Proiektua Carlo Fontana arkitektoarena da, eta obrak XVII. eta XVIII. mendeetan zehar luzatu ziren. Basilikaren kupulak 20 m-ko diametroa du, eta 65 m-ko altuera kanpoaldetik, linterna barne; barnealde biribila marmolez apainduta dago, estilo churriguereskoan.

Arantzazu (Oñati, Gipuzkoa)

750 m-ko altueran dago, Oñati ondoan. Tradizioaren arabera, 1468 aldera, artzain batek Ama Birjinaren irudi bat aurkitu zuen arantza-sastraka batean, eta hau oihukatu zuen: «Arantzan zu?» («Zu, arantzen artean?»). Basilika 1950etik 1955era eraiki zuten Sáenz de Oiza eta Luis Laorga arkitektoek, eta XX. mendeko euskal artearen manifestua da: diamante-puntan landutako harriak, arantzak gogorarazten dituztenak; Jorge Oteizaren apostoluak, fatxadan; Eduardo Chillidaren burdinazko ateak; Lucio Muñozen absida; eta kriptako margolanak, Néstor Basterretxearenak.

Xabierko gaztelua (Nafarroa)

Iruñetik 52 km ekialdera, Zangoza ondoan, Xabierko gaztelua X. mendekoa da. San Frantzisko Xabierren jaiotetxea da; santu hori Nafarroako zaindaria da. Urtero, martxoaren hasieran, Xabierada egiten da haren omenez, eta erromes ugari biltzen ditu. Ikus, halaber, Iruñeari buruzko gure gida.

Leireko monasterioa (Nafarroa)

Leireko mendilerroaren hegoaldeko isurialdean, Esako urtegiaren gainean, Leireko San Salbatore monasterioa Espainiako garrantzitsuenetako bat da. 851n aipatzen da jadanik; 860 inguruan hasi eta 1023ra arte, gotzain-egoitza eta errege-gortea izan zituen, eta Iruñeko lehen erregeen gorpuzkiak gordetzen ditu. Bertan, kripta erromanikoa, XI. eta XII. mendeetako eliza eta Esteban maisuak sinatutako Porta Speciosa ikus daitezke. 1954tik, monje beneditarrak bizi dira berriro bertan.

Eunateko Andre Maria (Nafarroa)

Muruzabaldik 2 km-ra, XII. mendearen bigarren erdiko eliza erromaniko hau harrigarria da bere oinplano oktogonalagatik eta inguratzen duen 33 arkuko galeriagatik. Somportetik eta Orreagatik datozen Donejakue bideak elkartzen diren lekuan dago. Hilobietan aurkitutako maskorrek pentsarazten dute erromesei harrera egiten ziela. «Tenplarioen» eliza delako ospeak ez du inolako oinarri dokumentalik.

Orreagako kolegiata (Nafarroa)

Pirinioen ondoren, Orreaga da Frantses bideko lehen etapa handia. Bertan dago Andre Mariaren errege-kolegiata, Antso VII.a Azkarra erregeak XIII. mendearen hasieran sortua (1215 eta 1221 artean); errege hark bertan aukeratu zuen bere hilobia. Nafarroako gotikoaren adibiderik ederrena da, Île-de-Franceko gotikoan inspiratua. Zilarrez estalitako zurezko Ama Birjina bat gordetzen du, XIV. mendean Tolosan (Okzitania) egina. Donibane Garazitik oinez joateko: etaparen xehetasunak eta Donejakue bidea prestatzea.

Gehiago jakiteko

• Donejakue bideak Frantzian eta Iparraldean
• Kostaldeko bidea Euskal Herrian

Iturriak

• Wikipedia (gaztelaniaz): Loiolako santutegia, Arantzazuko santutegia, Xabierko gaztelua, Leireko monasterioa, Eunateko Andre Maria, Orreagako kolegiata

Ongi etorri!