Zugarramurdi 30 segundotan
230 biztanle inguru (231 biztanle 2023an, INE), Nafarroako iparraldean, Frantziako mugaren ondoan, Sararen parean (Lapurdi), Iruñetik 83 km-ra. Kontraleiho gorriak dituzten baserri zuriak, belardiak eta kareharrizko muinoak: oraindik Lapurdin zaudela dirudi.
Historia apur bat
1608ko amaiera: María de Ximildegui Lapurditik itzuli zen —han, Pierre de Lancre epailea bere sorgin-ehiza egiten ari zen—, eta salaketak zabaldu zituen Zugarramurdin; orduan, lapurtar familia askok Nafarroara ihes egin zuten. 1609ko urtarrilean, Logroñoko Inkisizio-auzitegiak bere gain hartu zuen auzia: berrogei bat herritar auzipetu zituzten.
1610eko azaroaren 7a eta 8a: Logroñoko autodafea. Akusatu gehienak Zugarramurdikoak eta ingurukoak ziren. Horietatik, 18 «adiskidetu» zituzten, errua aitortu ondoren; 6 bizirik erre zituzten, errudun zirela onartzeari uko egin ziotelako; eta beste 5en irudiak erre zituzten, epaia eman aurretik kartzelan hil baitziren.
1611-1614: Alonso de Salazar y Frías inkisidoreak ikerketa zehatza egin zuen, eta 1614an ondorioztatu zuen aitorpenak behartuta lortu zirela eta salatutako ekintzetatik bat ere ez zela benetan gertatu.
2007: Sorginen Museoa ireki zen. 2013: Álex de la Iglesiaren Las brujas de Zugarramurdi filmak Espainia osoan ezagutarazi zuen herria.
Zer ikusi
Sorginen leizea
120 metro inguruko tunel karstiko naturala da, zenbait tokitan 12 m garaia, eta goiko bi galeria ditu. Olabidea (edo Orabidea) errekak zulatu zuen kareharrian; errekari Infernuko erreka esaten zaio. Kondairak akelarreak kokatzen ditu bertan, eta Inkisizioak deabruaren gurtzatzat jo zituen; kontrabandistek ere erabili zuten haitzuloa. Sarrerak sarean: haitzuloa soilik, museoa soilik, edo biak bisitatzeko.
Sorginen Museoa
Herriko ospitale zaharrean dago. Garai hartako testuingurua, 1610eko epaiketa, jazarpenaren mekanismoak eta euskal landa-gizartean sinesmenek zuten lekua kontatzen ditu. Haitzulora joan aurretik bisitatzekoa, hura hobeto ulertzeko.
Herria
Euskal etxe tradizionalak, eliza, garbitokia, Sararako kontrabandisten bideak. Ordu erdiko paseoa nahikoa da, baina gelditzeko gogoa ematen du.
Zugarramurdi inguruan
- Sarako kobak (Lapurdi), mugaren beste aldean
- Urdazubi (Urdax): abadia eta estalaktita eta estalagmitadun kobazuloa, Nafarroan Harri Aroaren amaierako aztarnategi nagusietako bat
- Ainhoa, Frantziako herri ederrenetako bat, kilometro gutxi batzuetara
- Elizondo eta Baztan ibarra — ikus gure Elizondoko gida
Zikiro Jatea
Abuztuko herriko jaietan, Zugarramurdik Zikiro Jatea antolatzen du haitzuloan: ardi errez egindako otordu handia. Herriak udako solstizioa ere ospatzen du bertan.
Dastatzekoak
- Arkume errea (zikiroa), jaiko jaki berezia
- Inguruko baserrietako ardi-gaztak
- Patxarana, Nafarroako basaran-likorea
- Euskal pastela eta zuzeneko salmentako produktuak, Sara eta Ainhoa aldean
Nola iritsi
- Autoz: Lapurditik, Ainhoatik barrena, edo Iruñetik (83 km)
- Oinez: mendi-bideak Saratik
- Garraio publikoa: oso mugatua; autoa ezinbestekoa da
Aholku praktikoak
- Eraman oinetako itxiak: haitzuloko lurra heze egon daiteke
- Konbinatu Sarako kobekin egun berean
- Egiaztatu museoaren eta haitzuloaren ordutegiak joan aurretik; urtaroaren arabera aldatzen dira
Nire argazki gogokoena
Haitzuloaren arku handia argiaren kontra, arratsalde amaieran, argiak galeria zeharkatzen duenean eta erreka hondoan distiratzen duenean.
Iturriak
- Visit Navarra (Nafarroako turismo bulegoa) — Zugarramurdiko haitzuloa eta Sorginen Museoa (gaztelaniaz), Nafarroako kobazuloak (ingelesez)
- Wikipedia (gaztelaniaz): Zugarramurdi (biztanleria: INE 2023), Zugarramurdiko sorginak
Ongi etorri Zugarramurdira!